Kỹ thuật thụ phấn bổ sung cho Sầu riêng: Hỗ trợ đậu trái, nâng cao hiệu quả canh tác

Thụ phấn bổ sung là biện pháp đưa hạt phấn phù hợp lên đầu nhụy bằng dụng cụ thủ công. Khi thực hiện đúng thời điểm và đúng kỹ thuật, biện pháp này có thể hỗ trợ tăng tỷ lệ đậu trái, giúp nhà vườn chủ động chăm sóc những chùm hoa ở vị trí dự kiến giữ trái.

Hiểu đặc điểm hoa trước khi thụ phấn

Hoa sầu riêng mọc thành chùm trên thân và cành, có cả nhị đực và nhụy cái. Tuy nhiên, việc có đủ hai cơ quan sinh sản không đồng nghĩa hoa luôn tự thụ phấn và đậu trái tốt. Khả năng tự tương hợp

khác nhau giữa các giống. Với một số giống, sử dụng nguồn phấn từ giống khác phù hợp có thể cho kết quả đậu trái tốt hơn tự thụ phấn.

Hoa thường nở và tung phấn vào chiều tối hoặc ban đêm. Thời điểm cụ thể phụ thuộc giống và điều kiện thực tế, vì vậy cần quan sát hoa tại vườn thay vì chỉ dựa vào giờ cố định. Hạt phấn sầu riêng có tính dính, không thích nghi với việc phát tán xa nhờ gió. Các động vật thụ phấn, trong đó có dơi ăn mật, đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển phấn tự nhiên.

Thụ phấn bổ sung mang lại lợi ích gì?

Tăng cơ hội thụ tinh

Thao tác thủ công giúp đưa nguồn phấn phù hợp đến đầu nhụy đang có khả năng tiếp nhận, đặc biệt khi nguồn phấn hoặc hoạt động thụ phấn tự nhiên chưa đáp ứng tốt.

Hỗ trợ trái phát triển cân đối

Thụ tinh đầy đủ có thể góp phần giúp trái phát triển cân đối hơn. Tuy nhiên, thụ phấn bổ sung không bảo đảm mọi trái đều tròn, đủ múi hoặc không bị méo; kết quả còn phụ thuộc giống, sức cây và điều kiện nuôi trái.

Chủ động lựa chọn chùm hoa

Nhà vườn có thể tập trung thụ phấn cho những chùm hoa trên cành khỏe, ở vị trí thuận tiện chăm sóc và dự kiến giữ trái. Sau khi đậu, vẫn cần tỉa trái phù hợp với khả năng nuôi của cây.

Chuẩn bị trước khi thụ phấn

Chọn nguồn phấn phù hợp

Ưu tiên cây cho phấn khỏe, hoa phát triển bình thường và giống đã được đánh giá phù hợp với giống nhận phấn. Không mặc định lấy phấn từ bất kỳ cây khác giống nào cũng cho hiệu quả như nhau. Chuẩn bị cọ mềm, sạch, khô và dụng cụ chứa phấn sạch. Tránh dụng cụ còn dính nước, phân bón hoặc thuốc bảo vệ thực vật.

Quản lý nước theo tình trạng vườn

Duy trì độ ẩm vùng rễ phù hợp, tránh để cây thiếu nước hoặc úng. Không áp dụng cứng việc giảm 20–30% lượng tưới cho mọi vườn trước xổ nhụy. Hạn chế tưới phun trực tiếp làm ướt hoa trong thời gian thực hiện thụ phấn.

Bảo vệ động vật thụ phấn tự nhiên

Hạn chế sử dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến các loài thụ phấn trong giai đoạn hoa nở. Nếu cần xử lý sâu bệnh, phải căn cứ vào nhãn sản phẩm và hướng dẫn kỹ thuật. Không xem việc ngưng phun trước 3–5 ngày là đủ an toàn cho mọi loại thuốc, vì thời gian tồn lưu và mức độ ảnh hưởng khác nhau.

Chuẩn bị dinh dưỡng từ trước

Chăm sóc dinh dưỡng cân đối giúp cây duy trì sức khỏe trong giai đoạn ra hoa. Việc bổ sung Canxi, Bo, Magie hoặc Kali cần dựa trên nhu cầu thực tế, tránh phun dồn nhiều sản phẩm sát thời điểm thụ phấn. Không coi chất điều hòa sinh trưởng như Brassinolide là thành phần bắt buộc để thụ phấn thành công.

Cách thực hiện thụ phấn bổ sung cho sầu riêng

Bước 1: Xác định thời điểm phù hợp

Khung giờ 18–21 giờ có thể dùng để tham khảo khi bố trí nhân công. Điều quan trọng hơn là kiểm tra hoa cho phấn đã tung phấn và hoa nhận phấn đang ở giai đoạn thích hợp.

Tránh thao tác lúc mưa hoặc khi hoa bị nước phủ ướt.

Bước 2: Thu phấn từ hoa đã sẵn sàng

Lấy phấn từ hoa khỏe có bao phấn đã mở, phấn tơi và dễ lấy. Giữ phấn tránh mưa, ẩm và ánh nắng trực tiếp; ưu tiên sử dụng phấn tươi trong buổi thụ phấn.

Nếu cần lưu giữ lâu hơn, phải có quy trình bảo quản phù hợp, không để phấn tùy tiện rồi tiếp tục sử dụng.

Bước 3: Đưa phấn lên đầu nhụy

Dùng cọ mềm lấy phấn và chạm nhẹ lên đầu nhụy của từng hoa đã chọn. Thao tác vừa đủ để phấn tiếp xúc, tránh quét mạnh làm tổn thương hoặc gãy vòi nhụy.

Hạt phấn được đưa lên đầu nhụy, không phải “quét đều vào các hộc”. Sau khi nảy mầm, ống phấn mới phát triển bên trong cơ quan sinh sản của hoa.

Bước 4: Theo dõi theo từng đợt hoa

Vì các hoa không nhất thiết nở cùng một đêm, cần kiểm tra và bố trí thụ phấn theo từng đợt. Ghi lại ngày thực hiện, nguồn phấn và vị trí chùm hoa để thuận tiện đánh giá kết quả, xác định tuổi trái và chăm sóc sau này.

Chăm sóc sau thụ phấn

Sau khi thực hiện, tiếp tục theo dõi tình trạng hoa, trái non, bộ lá và độ ẩm đất. Không vội tăng mạnh phân bón hoặc sử dụng thêm chất kích thích chỉ vì chưa thấy biểu hiện đậu trái rõ ràng. Khi trái hình thành, cần tỉa chọn theo sức cây và vị trí cành. Tỷ lệ đậu ban đầu cao không có nghĩa cây nên giữ toàn bộ số trái đó đến thu hoạch.

Để được tư vấn phù hợp, bà con hãy cung cấp thông tin giống sầu riêng, giống dự kiến lấy phấn, tình trạng hoa và thời tiết tại vườn cho đội ngũ kỹ thuật VIDAN.

Chọn đúng nguồn phấn, thao tác đúng thời điểm và chăm sóc phù hợp giúp nâng cao hiệu quả thụ phấn bổ sung.