Ở giai đoạn cận thu hoạch, đặc biệt rơi vào mùa mưa, sầu riêng rất dễ gặp các lỗi chất lượng như cơm sượng, nhão, mất mùi. Nhiều nhà vườn truyền tai nhau giải pháp phủ bạt quanh gốc hoặc phủ toàn bộ mặt liếp để “chống sượng nước”. Về lý thuyết, cách này có cơ sở, nhưng trong thực tế lại không phải vườn nào làm cũng hiệu quả. Nếu làm không đúng, phủ bạt còn có thể trở thành “con dao hai lưỡi”.

1) Vì sao mùa mưa dễ gây sượng nước, nhão cơm?

Khi đất quá ẩm kéo dài, rễ hút nước nhiều, nhưng môi trường yếm khí khiến rễ hấp thu dinh dưỡng kém. Trái vì vậy rơi vào tình trạng “đầy nước nhưng thiếu chất khô”, dẫn đến cơm nhạt, nhão, sượng hoặc phát triển không đều. Đặc biệt ở những vườn đất thịt nặng, liếp thấp, thoát nước kém, nguy cơ càng cao.

2) Phủ bạt có tác dụng gì (đúng về mặt cơ chế)?

Nếu làm đúng điều kiện, bạt có thể giúp:

Giảm nước mưa thấm trực tiếp xuống vùng rễ.
Giữ cho mặt đất quanh gốc ít bị dao động ẩm độ (không ướt sũng rồi khô đột ngột).
Hạn chế mọc rễ non ồ ạt khi gặp ẩm cao (rễ non hút nước mạnh, dễ làm “sượng nước”).
Giúp cây điều tiết hút nước tốt hơn trong giai đoạn nhạy cảm.

Vì vậy, phủ bạt có cơ sở khoa học, nhưng hiệu quả chỉ đến khi “nền” vườn đáp ứng điều kiện.

3) Vì sao nhiều vườn phủ bạt vẫn sượng cơm?

Điểm mấu chốt là: bạt không thể thay thế hệ thống thoát nước. Nếu các yếu tố nền tảng không đạt, phủ bạt chỉ “che mưa сверху”, còn dưới đất rễ vẫn bị ngâm.

Các tình huống thường gặp khiến phủ bạt thất bại:

Mương nông, rãnh cạn, nước thoát chậm → gốc vẫn “ngâm chân”.
Đất thịt nặng, bị nén chặt, nghẹt tầng canh tác → nước không thoát, rễ thiếu oxy.
Nước thấm ngược từ vườn bên cạnh hoặc mạch nước cao → phủ bạt cũng không ngăn được.
Phủ quá kín làm đất bí, nóng – thiếu oxy → nấm bệnh phát triển, rễ yếu, trái càng dễ lỗi.

Kết quả là dù phủ bạt “rất kỹ”, trái vẫn sượng, thối cơm, tăng bệnh rễ, thậm chí trái phát triển lệch.

4) Khi nào nên phủ bạt để chống sượng nước?

Phủ bạt sẽ đáng làm khi vườn có các điều kiện sau:

Liếp đủ cao, có độ dốc thoát nước rõ.
Rãnh sâu – mương thông, thoát nước nhanh sau mưa.
Đất có độ tơi xốp tương đối, không nghẹt tầng.
Vườn đang vào giai đoạn gần thu hoạch, mưa kéo dài, rủi ro sượng tăng.

Ngược lại, nếu vườn liếp thấp, đất nặng và mương yếu, việc cần làm trước tiên không phải bạt—mà là thoát nước và cải tạo đất.

5) Phủ bạt thế nào cho an toàn (nguyên tắc thực hành)

Để giảm rủi ro “bí đất – thiếu oxy”, cần nhớ các nguyên tắc:

Không phủ kiểu “bịt kín hoàn toàn”. Nên chừa khoảng thở và thiết kế hướng thoát nước bề mặt.
Ưu tiên phủ theo hướng chặn nước mưa rơi trực tiếp vùng rễ nhưng vẫn đảm bảo rãnh/mương nhận nước tốt.
Trước mùa mưa phải khơi thông mương chính – phụ, tạo dòng thoát rõ ràng.
Theo dõi sau phủ: nếu thấy đất có mùi yếm khí, rễ yếu, vàng lá → cần điều chỉnh ngay.

6) Phủ bạt chỉ là 1 mảnh ghép: Muốn trái ổn định phải làm đồng bộ

Để giảm sượng cơm trong mùa mưa, phủ bạt nên đi kèm các giải pháp nền:

Làm già lá trước mùa mưa để cây ổn định sinh lý, hạn chế bung đọt sai thời điểm.
Quản lý bộ rễ (tránh úng, tránh nấm bệnh) vì rễ yếu thì dinh dưỡng vào trái sẽ kém dù có che mưa.
Cân đối dinh dưỡng, giảm tình trạng trái “ăn nước” mà thiếu chất khô.