BỘ RỄ SẦU RIÊNG – GỐC KHỎE, CÂY MỚI BỀN! - VIDAN

Bộ rễ là “bộ não thầm lặng” quyết định sức khỏe, sinh trưởng và năng suất của cây sầu riêng. Với loài Durio zibethinus, việc hiểu đúng về cấu trúc rễ và môi trường sống của rễ không chỉ là kiến thức kỹ thuật – mà là điều kiện tiên quyết để xây dựng một mô hình canh tác bền vững, đặc biệt với các giống giá trị cao như Musang King.

Cấu Trúc Bộ Rễ: Khác Biệt Giữa Cây Hạt Và Cây Ghép

Bộ rễ sầu riêng có sự khác biệt rõ rệt tùy theo phương pháp nhân giống.

Cây trồng từ hạt sẽ hình thành rễ cọc (taproot) ăn sâu xuống lòng đất. Rễ cọc giúp cây bám trụ vững chắc, chống đổ ngã và khai thác nguồn nước, dinh dưỡng ở tầng đất sâu. Tuy nhiên, cây hạt thường chậm cho trái và không đảm bảo đồng nhất đặc tính giống.

Ngược lại, cây ghép – hiện chiếm đa số trong sản xuất thương mại – không hình thành rễ cọc. Thay vào đó, cây phát triển rễ bất định (adventitious roots) mọc từ phần gốc ghép. Hệ rễ này phân bố chủ yếu theo chiều ngang, tập trung trong tầng đất mặt, thường trong phạm vi khoảng 50 cm tính từ bề mặt đất.

Đặc điểm này mang ý nghĩa kỹ thuật rất lớn. Cây ghép cho trái sớm, giữ nguyên đặc tính giống mẹ, nhưng bộ rễ nông khiến khả năng chống chịu gió bão giảm đáng kể. Khi cây mang trái nặng, nguy cơ đổ ngã rất cao nếu không có biện pháp hỗ trợ.

Vì vậy, các giải pháp như trồng cây chắn gió, tỉa cành cân đối, tạo tán hợp lý không chỉ là kỹ thuật chăm sóc thông thường mà là chiến lược quản lý rủi ro bắt buộc, xuất phát từ chính cấu trúc bộ rễ.

Đặc Điểm Sinh Lý Độc Đáo: Rễ Không Có Lông Hút

Một đặc điểm đặc biệt của sầu riêng là rễ không có lông hút – cấu trúc mà đa số cây trồng khác sử dụng để hấp thụ nước và khoáng chất.

Thay vào đó, sầu riêng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mối quan hệ cộng sinh với hệ nấm rễ (mycorrhiza). Các sợi nấm này hoạt động như một hệ thống “lông hút mở rộng”, giúp cây hấp thụ hiệu quả nước và dinh dưỡng, đặc biệt là phốt pho.

Điều này cho thấy bộ rễ sầu riêng không tồn tại độc lập mà là một phần của hệ sinh thái vi sinh vật trong đất. Khi hệ vi sinh khỏe mạnh, khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây được tối ưu. Ngược lại, nếu hệ vi sinh bị phá vỡ, cây sẽ suy yếu nhanh chóng.

Những yếu tố có thể làm tổn hại hệ nấm cộng sinh gồm:

Lạm dụng thuốc diệt nấm phổ rộng
Bón phân hóa học mất cân đối
Đất bị nén chặt, thiếu oxy
Ngập úng kéo dài

Vì vậy, chăm sóc bộ rễ thực chất là chăm sóc cả hệ sinh thái đất.

Đất Trồng: Yếu Tố Sống Còn Của Hệ Rễ

Sầu riêng có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất, nhưng phát triển tối ưu nhất trên:

Đất thịt
Đất thịt pha cát
Đất phù sa
Đất đỏ bazan

Điều kiện bắt buộc là đất phải tơi xốp, thoát nước tốt, giàu hữu cơ (hàm lượng mùn trên 2–3%) và có tầng canh tác sâu từ 0.6 m đến trên 1 m.

Cây không chịu được đất sét nặng do dễ nén chặt và giữ nước. Đất phèn hoặc nhiễm mặn cũng làm rễ tổn thương nghiêm trọng, giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Độ pH – Chỉ Số Quan Trọng Quyết Định Sức Khỏe Rễ

Độ pH lý tưởng cho sầu riêng nằm trong khoảng 5.5 – 6.5. Khi đất quá chua (pH thấp), nhiều dưỡng chất trở nên khó hấp thu và đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh nguy hiểm phát triển, đặc biệt là nấm Phytophthora, tác nhân gây thối rễ và xì mủ.

Do đó, việc kiểm tra và điều chỉnh pH đất định kỳ là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc nếu muốn duy trì vườn sầu riêng khỏe mạnh lâu dài.

Nước Và Độ Ẩm: Cân Bằng Là Yếu Tố Then Chốt

Sầu riêng cần nhiều nước, nhất là giai đoạn cây con và nuôi trái. Tuy nhiên, bộ rễ lại cực kỳ nhạy cảm với ngập úng.

Ngập úng kéo dài khiến rễ thiếu oxy, dẫn đến nghẹt rễ, thối rễ và có thể chết cây. Ngược lại, khô hạn kéo dài gây stress, làm cây suy yếu và dễ nhiễm bệnh khi có nước trở lại.

Vì vậy, việc thiết kế hệ thống thoát nước tốt là yếu tố tiên quyết, đặc biệt ở vùng đất thấp như Đồng bằng sông Cửu Long. Kỹ thuật đào mương, lên liếp, đắp mô cao không chỉ để trồng cây mà để tạo môi trường rễ an toàn và ổn định lâu dài.

Nhiệt Độ Và Điều Kiện Sinh Trưởng

Là cây nhiệt đới, sầu riêng phát triển tốt nhất trong khoảng nhiệt độ từ 24°C đến 30°C. Nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao kéo dài đều ảnh hưởng đến hoạt động trao đổi chất của rễ và hệ vi sinh vật trong đất.