Hiện tượng sượng cơm sầu riêng mùa mưa là nỗi lo lớn của nhiều nhà vườn, đặc biệt khi canh tác Musang King – giống sầu riêng có cơm mịn và hàm lượng chất béo cao nên rất nhạy cảm với biến động nước trong đất. Khi mưa kéo dài vào giai đoạn gần thu hoạch, rễ hút nước quá mạnh khiến tỷ lệ nước trong trái vượt ngưỡng sinh lý bình thường. Kết quả là cơm nhão, giảm độ ráo, hương thơm kém đậm và giá trị thương phẩm suy giảm đáng kể.

Trong bối cảnh đó, kỹ thuật dằn kali sunphat (K₂SO₄) được nhiều nhà vườn áp dụng như một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để chống sượng cơm sầu riêng mùa mưa. Đây không phải là biện pháp cảm tính mà có cơ sở khoa học rõ ràng, đồng thời đã được kiểm chứng qua thực tế canh tác tại nhiều vùng trồng trọng điểm.

Cơ sở khoa học của việc dằn kali sunphat

Kali là nguyên tố dinh dưỡng đóng vai trò điều tiết áp suất thẩm thấu trong tế bào thực vật. Khi hàm lượng kali trong dịch tế bào được duy trì ở mức phù hợp, cây có khả năng kiểm soát tốt quá trình mở – đóng khí khổng và điều chỉnh tốc độ hút nước từ đất. Trong điều kiện đất ẩm cao hoặc rễ bị kích thích hút nước mạnh do mưa kéo dài, việc bổ sung kali giúp cân bằng áp lực nước giữa môi trường đất và rễ, từ đó hạn chế hiện tượng hút nước tự do quá mức.

Khi bón kali sunphat với liều lượng hợp lý vào giai đoạn trái đã phát triển gần hoàn chỉnh, ion K⁺ góp phần ổn định cấu trúc tế bào và hỗ trợ quá trình khử nước thừa trong quả. Nhờ đó, cơm sầu riêng giữ được độ ráo, hạn chế nhão thịt và giảm nguy cơ sượng. Điểm quan trọng là gốc sunphat (SO₄²⁻) trong K₂SO₄ không gây tích mặn như gốc clo trong KCl, nên an toàn hơn cho hệ rễ, đặc biệt trong điều kiện đất ẩm liên tục.

Hiệu quả thực tế và lợi ích kinh tế

Tại nhiều vùng trồng sầu riêng ở Đồng Nai, Đắk Nông và Gia Lai, kỹ thuật dằn kali sunphat đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong mùa mưa. Những vườn áp dụng đúng thời điểm và liều lượng ghi nhận tỷ lệ sượng cơm giảm đáng kể so với các vườn không xử lý. Sau thu hoạch, cây vẫn phục hồi nhanh, ra chồi mới khỏe, không có dấu hiệu suy kiệt.

So với các biện pháp như phủ bạc hoặc sử dụng sản phẩm xử lý chuyên dụng, kali sunphat có chi phí thấp hơn nhiều và dễ triển khai trên diện rộng. Phân kali sunphat phổ biến trên thị trường, dễ mua tại các đại lý vật tư nông nghiệp và không phụ thuộc vào một đơn vị cung ứng cụ thể. Điều này giúp nhà vườn chủ động hơn trong quản lý chi phí và kỹ thuật.

Phản biện các lo ngại về việc dằn kali

Một số ý kiến cho rằng bón kali có thể gây nóng rễ hoặc làm cây suy yếu. Tuy nhiên, tình trạng này chỉ xảy ra khi lạm dụng phân bón hoặc sử dụng sai thời điểm, chẳng hạn bón liều cao trong giai đoạn cây đang phục hồi sau thu hoạch hoặc trong mùa khô. Khi áp dụng ở giai đoạn trái đã lớn, gần thu hoạch và rải đều trong vùng rễ với liều lượng vừa phải, kali sunphat không gây cháy rễ hay ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng.

Cũng có quan điểm cho rằng dư kali làm giảm chất lượng trái. Thực tế, kali ở mức cân đối lại giúp tăng độ ngọt, cải thiện độ khô cơm và nâng cao chất lượng thương phẩm. Vấn đề không nằm ở bản chất của kali mà ở cách sử dụng. Bón đúng liều và đúng thời điểm mới là yếu tố quyết định.

Giải pháp phủ bạc được một số vườn áp dụng để hạn chế nước thấm vào vùng rễ, nhưng phương pháp này đòi hỏi chi phí cao và chỉ phù hợp với những vườn có hệ thống mương rãnh hoàn chỉnh. Trong khi đó, dằn kali sunphat linh hoạt hơn, có thể áp dụng cho cả vườn đồi, đất dốc hoặc đất thịt nặng.

Ý kiến cho rằng kali sunphat không chống sượng được thường xuất phát từ việc áp dụng sai kỹ thuật hoặc thiếu theo dõi thực tế. Nhiều thực nghiệm cho thấy vườn không xử lý gì trước các đợt mưa lớn thường bị sượng cơm hàng loạt, dù trước đó cây phát triển bình thường. Điều này cho thấy vai trò điều tiết nước của kali là có cơ sở và cần được nhìn nhận đúng.