Trong canh tác hiện đại, nếu chỉ tập trung vào NPK (Đạm – Lân – Kali) thì vẫn chưa đủ để đạt năng suất tối ưu. Để cây trồng phát triển toàn diện, người làm nông cần hiểu rõ dinh dưỡng trung lượng và vi lượng, vai trò của chúng và cách quản lý khoa học.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ: trung lượng là gì, vi lượng là gì, vai trò từng nguyên tố và cách bón phân hiệu quả theo nguyên tắc khoa học.

Vai trò của dinh dưỡng trung lượng trong cấu trúc và hiệu suất cây trồng

Canxi giữ vai trò như “xi măng sinh học” của thực vật. Nó tham gia cấu tạo thành tế bào thông qua hợp chất canxi pectate, giúp tế bào bền vững và liên kết chặt chẽ. Canxi đặc biệt quan trọng ở mô non như đỉnh rễ và chồi ngọn vì liên quan trực tiếp đến quá trình phân chia tế bào. Do không di động trong cây, canxi phải được cung cấp liên tục qua rễ. Khi thiếu hụt, lá non thường bị xoăn và biến dạng, trong khi trái dễ nứt hoặc thối đít do cấu trúc tế bào yếu.

Magie lại là trung tâm của phân tử diệp lục, có thể xem như “trái tim” của bộ máy quang hợp. Ngoài vai trò trong hấp thu ánh sáng, magie còn kích hoạt nhiều enzyme liên quan đến tổng hợp và vận chuyển carbohydrate. Khi cây thiếu magie, triệu chứng thường xuất hiện ở lá già trước do nguyên tố này có tính di động cao. Hiện tượng vàng lá gân xanh hình xương cá là biểu hiện điển hình, phản ánh sự suy giảm hiệu suất quang hợp.

Lưu huỳnh là thành phần thiết yếu của các axit amin quan trọng, từ đó tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành protein. Ngoài ra, lưu huỳnh còn góp phần tạo nên các hợp chất bay hơi quyết định hương thơm đặc trưng của nhiều nông sản, trong đó có sầu riêng. Khi thiếu lưu huỳnh, lá non thường vàng đồng đều trên toàn bộ phiến lá, dễ bị nhầm lẫn với thiếu đạm nhưng khác ở chỗ thiếu đạm thường biểu hiện trên lá già trước.

Vai trò của dinh dưỡng vi lượng và ảnh hưởng của pH đất

Dinh dưỡng vi lượng tuy chỉ cần với hàm lượng rất nhỏ nhưng lại có ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ hệ thống sinh hóa của cây. Khả năng hấp thu các nguyên tố này phụ thuộc mạnh mẽ vào độ pH đất. Khi đất quá chua, các kim loại như sắt và mangan có thể hòa tan quá mức gây ngộ độc và tổn thương rễ. Ngược lại, khi đất kiềm, nhiều vi lượng sẽ bị kết tủa thành dạng không tan, khiến cây không thể hấp thu dù chúng vẫn tồn tại trong đất.

Bo là nguyên tố đặc biệt quan trọng đối với quá trình sinh sản của cây. Nó tham gia vào sự nảy mầm của hạt phấn và phát triển ống phấn, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ đậu trái. Khi thiếu bo, hoa dễ rụng và trái thường biến dạng hoặc rỗng ruột. Tuy nhiên, ranh giới giữa đủ và dư bo rất hẹp, nên việc sử dụng cần hết sức thận trọng.

Kẽm đóng vai trò trong quá trình tổng hợp tryptophan – tiền chất tạo nên auxin, hormone điều khiển sự tăng trưởng chiều dài tế bào. Khi thiếu kẽm, cây phát triển còi cọc, các lóng ngắn lại và lá mọc dày thành chùm do thiếu auxin. Trong khi đó, sắt và mangan là đồng yếu tố của nhiều enzyme liên quan đến tổng hợp diệp lục. Thiếu hai nguyên tố này sẽ gây vàng lá gân xanh ở lá non, làm giảm mạnh khả năng quang hợp.

Khoa học bón phân và công nghệ chelate trong canh tác hiện đại

Trong quản lý dinh dưỡng, bón gốc qua đất vẫn là phương pháp chủ lực, cung cấp nền tảng lâu dài cho cây. Tuy nhiên, phun qua lá là giải pháp cấp cứu hiệu quả khi cần bổ sung nhanh vi lượng. Dinh dưỡng được hấp thu trực tiếp qua khí khổng giúp cải thiện triệu chứng trong thời gian ngắn, nhưng không thể thay thế hoàn toàn bón gốc.

Một tiến bộ quan trọng trong quản lý vi lượng là công nghệ chelate. Chelate là hợp chất hữu cơ có khả năng bao bọc ion kim loại như sắt hoặc kẽm, giúp chúng không bị kết tủa trong môi trường đất. Nhờ đó, cây có thể hấp thu vi lượng hiệu quả hơn nhiều so với dạng muối sunfat thông thường, đặc biệt trên đất kiềm.

Bên cạnh đó, tương tác dinh dưỡng cũng là yếu tố cần lưu ý. Việc bón thừa một nguyên tố có thể cản trở sự hấp thu nguyên tố khác, hiện tượng này gọi là đối kháng. Ví dụ, dư lân có thể gây thiếu kẽm, trong khi thừa kali làm giảm hấp thu magie và canxi. Ngược lại, một số nguyên tố có tính hiệp lực, hỗ trợ nhau trong quá trình sinh trưởng, như magie giúp vận chuyển lân, hay canxi kết hợp với bo giúp thành tế bào vững chắc hơn.