Bón nhiều phân nhưng Sầu riêng vẫn kém phát triển: Có thể pH đất đang gặp vấn đề

Cùng VIDAN tìm hiểu chỉ số pH đất ảnh hưởng như thế nào đến khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây sầu riêng.

1. Độ pH đất phù hợp với cây sầu riêng là bao nhiêu?

Độ pH đất phù hợp để trồng sầu riêng thường nằm trong khoảng 5,5–6,5.

Trong khoảng pH này, nhiều chất dinh dưỡng trong đất tồn tại ở dạng tương đối dễ hấp thu. Nhờ đó, bộ rễ hoạt động tốt hơn, cây sinh trưởng khỏe và quá trình nuôi trái diễn ra thuận lợi.

Nếu pH đất nằm ngoài khoảng thích hợp, một số dưỡng chất có thể bị cố định hoặc hòa tan quá mức, khiến cây khó hấp thu dù nhà vườn vẫn bón phân thường xuyên.

2. Chỉ số pH ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng như thế nào?

Chỉ số pH ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ hữu dụng của các chất dinh dưỡng trong đất. Khi đất quá chua hoặc quá kiềm, phân bón được bổ sung có thể không phát huy hết hiệu quả. Một số dưỡng chất bị giữ lại trong đất, đặc biệt là lân – Phosphorus (P). Khi cây không sử dụng được lượng dinh dưỡng đã bón, nhà vườn thường tiếp tục tăng lượng phân. Điều này vừa làm tăng chi phí sản xuất, vừa có thể khiến đất ngày càng mất cân đối.

2.1.Ảnh hưởng khi pH đất quá thấp

Khi độ pH đất xuống thấp, đặc biệt dưới mức 5,5, lân và canxi có thể bị cố định, khiến cây khó hấp thu và sử dụng. Trong môi trường đất chua, một số nguyên tố như sắt, mangan, bo, đồng và kẽm có thể hòa tan mạnh hơn. Đây đều là những nguyên tố cần thiết cho cây nhưng chỉ với hàm lượng phù hợp. Khi tích tụ quá nhiều, chúng có thể gây độc cho cây trồng.

Độ pH càng thấp thì sắt càng dễ hòa tan. Nhôm hoạt động có thể gây tổn thương hệ thống rễ, trong khi mangan dư thừa có thể làm lá xuất hiện các đốm vàng hoặc nâu. Bên cạnh đó, đất chua còn làm giảm hoạt động của nhiều nhóm vi khuẩn và xạ khuẩn có lợi. Ngược lại, một số loại nấm gây bệnh ở rễ, đặc biệt là nấm gây thối rễ, có điều kiện phát triển mạnh hơn.

2.2. Ảnh hưởng khi pH đất quá cao

Đất có pH quá cao cũng làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây sầu riêng. Chẳng hạn, ở mức pH khoảng 8,5, lân có thể phản ứng và kết tủa với lượng canxi hòa tan dư thừa, chuyển thành dạng cây khó sử dụng. Ngoài lân, đất kiềm còn có thể khiến cây thiếu sắt và mangan. Khi đó, cây dễ xuất hiện tình trạng vàng lá, sinh trưởng kém và giảm khả năng quang hợp.

3. Vì sao cần giữ pH đất trồng sầu riêng ổn định?

Độ pH đất trong vườn sầu riêng không cố định mà có thể thay đổi theo thời gian do nhiều yếu tố như:

Sử dụng nhiều phân bón hóa học
Mưa lớn kéo dài
Nước mưa có tính axit nhẹ
Rửa trôi các nguyên tố kiềm
Đất mất dần chất hữu cơ và trung, vi lượng.

Việc kiểm tra pH thường xuyên giúp nhà vườn phát hiện sớm tình trạng đất chua hoặc đất kiềm để có phương án điều chỉnh phù hợp.

Khi pH được duy trì ổn định, cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, bộ rễ khỏe hơn và hiệu quả sử dụng phân bón cũng được nâng cao.

4. Các bước kiểm tra và điều chỉnh pH đất trồng sầu riêng

VIDAN chia sẻ ba bước quan trọng giúp bà con xác định và điều chỉnh pH đất hiệu quả.

4.1. Bước 1: Đo pH đất đúng vị trí

Tiến hành lấy mẫu hoặc đo pH tại vùng rễ của cây, ở độ sâu khoảng 10–15 cm.

Nên kiểm tra tại nhiều vị trí khác nhau trong vườn để có kết quả đại diện, tránh chỉ đo ở một điểm rồi áp dụng cho toàn bộ diện tích.

4.2. Bước 2: So sánh với khoảng pH phù hợp

Sau khi đo, cần so sánh kết quả với khoảng pH thích hợp cho cây sầu riêng.

Khoảng pH phù hợp thường từ 5,5–6,5. Trong đó, mức khoảng 5,5–6 được xem là thuận lợi cho khả năng hấp thu nhiều dưỡng chất quan trọng.

Nếu kết quả thấp hoặc cao hơn đáng kể so với khoảng này, nhà vườn cần có biện pháp điều chỉnh.

4.3. Bước 3: Lựa chọn biện pháp điều chỉnh phù hợp

Biện pháp xử lý cần căn cứ vào tình trạng đất đang có pH cao hay pH thấp. Không nên sử dụng cùng một phương pháp cho mọi loại đất.

5. Cách xử lý khi đất có pH cao

Đất có pH cao là đất mang tính kiềm. Độ pH của loại đất này có thể được hạ xuống bằng cách bổ sung các tác nhân axit hóa hoặc vật liệu hữu cơ có tính axit.

Một số loại phân bón có khả năng làm giảm pH gồm:

Ammonium sulfate
Ammonium nitrate
Urê
Một số nguồn hữu cơ có tính axit.

Tuy nhiên, đất canh tác có pH trên 8 thường không phổ biến, ngoại trừ một số khu vực có nền đất vôi. Việc hạ pH cần được thực hiện từ từ, có kiểm tra định kỳ và tránh sử dụng vật liệu axit hóa quá mức làm đất chuyển sang trạng thái quá chua.

6. Cách xử lý khi đất có pH thấp

6.1. Sử dụng vôi để nâng pH

Đối với đất phèn hoặc đất có độ pH thấp, bà con có thể sử dụng vôi để hỗ trợ cải tạo đất.

Ưu điểm của vôi là giá thành hợp lý, có khả năng cải thiện đất phèn nhôm, phèn sắt và nâng độ pH tương đối nhanh.

Tuy nhiên, sử dụng vôi cũng tồn tại một số hạn chế:

Khó xác định chính xác lượng sử dụng nếu không phân tích đất;
Hiệu quả nâng pH có thể không duy trì ổn định lâu dài;
Vôi dễ di chuyển theo nước khi hòa tan;
Có thể phản ứng hoặc kết tủa với một số chất dinh dưỡng;
Không nên sử dụng quá nhiều lần trong năm.

Vì vậy, cần bón đúng liều lượng và giữ khoảng cách phù hợp với các lần bón phân hoặc sử dụng chế phẩm sinh học.

6.2. Bổ sung hữu cơ để cải tạo đất lâu dài

Đối với đất bị chua do sử dụng nhiều phân hóa học, rửa trôi trung vi lượng hoặc có hàm lượng nhôm và sắt hoạt động cao, việc nâng pH cần được thực hiện như một quá trình lâu dài.

Ngoài sử dụng vôi, nhà vườn nên tăng cường chất hữu cơ, phân hữu cơ vi sinh và các chế phẩm hỗ trợ ổn định pH, cải thiện cấu trúc đất và phân giải các chất có nguy cơ gây độc cho cây.

Nguồn hữu cơ giúp đất tơi xốp, tăng khả năng giữ ẩm và tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh vật có lợi phát triển.

7. Đừng chỉ nâng pH, cần giữ pH ổn định lâu dài

Mục tiêu trong cải tạo đất không chỉ là nâng hoặc hạ pH trong thời gian ngắn, mà cần duy trì độ pH ổn định trong suốt quá trình canh tác.

Nhà vườn nên kết hợp:

Kiểm tra pH đất định kỳ;
Bón phân hóa học cân đối;
Bổ sung chất hữu cơ;
Hạn chế để đất bị rửa trôi;
Cải thiện hệ thống thoát nước;
Sử dụng vật liệu điều chỉnh pH đúng liều lượng.

Khi pH đất được kiểm soát tốt, cây sầu riêng sẽ hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, giảm lãng phí phân bón, duy trì bộ rễ khỏe và sinh trưởng ổn định trong thời gian dài.