Sau mỗi mùa vụ, đất canh tác thường rơi vào tình trạng chai cứng, bạc màu và suy giảm dinh dưỡng. Nếu để đất trống, mưa lớn có thể gây xói mòn, rửa trôi lớp đất mặt màu mỡ; nắng nóng khiến đất khô nứt; còn cỏ dại phát triển mạnh làm tăng chi phí sản xuất.

Trong bối cảnh đó, cây che phủ đất được xem là giải pháp tự nhiên, tiết kiệm và hiệu quả để cải tạo đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

Vì sao nên trồng cây che phủ đất?

Tăng độ màu mỡ và cải tạo đất tự nhiên
Nhiều loại cây che phủ, đặc biệt là cây họ đậu, có khả năng cố định đạm từ không khí thông qua hệ vi sinh vật cộng sinh ở rễ. Nhờ đó, đất được bổ sung thêm nguồn dinh dưỡng tự nhiên mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào phân hóa học.
Khi cây che phủ tàn đi, thân và lá phân hủy tạo thành phân xanh, giúp duy trì độ phì nhiêu lâu dài. Đây là phương pháp cải tạo đất thân thiện với môi trường và phù hợp với xu hướng sản xuất hữu cơ.

Cải thiện kết cấu đất, giảm chai cứng

Qua nhiều vụ canh tác, đất dễ bị nén chặt do cơ giới hóa và tác động của thời tiết. Tình trạng này làm rễ cây trồng chính khó phát triển, giảm khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng.

Bộ rễ của cây che phủ có vai trò:

Phá vỡ tầng đất cứng
Tăng độ tơi xốp
Cải thiện khả năng thấm nước và trao đổi khí

Nhờ đó, đất trở nên thông thoáng hơn, tạo điều kiện cho hệ rễ cây trồng chính phát triển mạnh.

Chống xói mòn và rửa trôi đất

Một trong những lợi ích quan trọng của cây che phủ đất là ngăn chặn xói mòn. Khi đất không được che chắn, mưa lớn có thể cuốn trôi lớp đất mặt giàu dinh dưỡng, làm suy giảm năng suất về lâu dài.

Lớp thực vật che phủ hoạt động như “tấm áo bảo vệ” giúp:

Giữ ổn định bề mặt đất
Hạn chế rửa trôi phân bón
Giảm tác động của mưa và gió mạnh

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng tại những vùng đồi dốc hoặc khu vực có lượng mưa lớn.

Giữ ẩm và tiết kiệm nước tưới

Khi đất được bổ sung thêm chất hữu cơ từ cây che phủ, khả năng giữ nước được cải thiện đáng kể. Lớp thảm thực vật còn giúp hạn chế bốc hơi nước trực tiếp từ bề mặt đất.

Kết quả là:

Giảm số lần tưới
Hạn chế sốc hạn cho cây trồng chính
Tăng hiệu quả sử dụng nước

Trong điều kiện biến đổi khí hậu và khô hạn kéo dài, đây là lợi ích rất đáng cân nhắc.

Hạn chế cỏ dại, giảm chi phí sản xuất

Cây che phủ được trồng dày sẽ che kín mặt đất, khiến cỏ dại khó có điều kiện phát triển. Nhờ đó, nông dân có thể:

Giảm công làm cỏ
Giảm chi phí thuốc diệt cỏ
Hạn chế tồn dư hóa chất trong đất

Đây là giải pháp vừa tiết kiệm, vừa an toàn cho hệ sinh thái nông nghiệp.

Khi nào nên trồng cây che phủ đất?

Thực tế, bất kỳ thời điểm nào có diện tích đất trống đều có thể trồng cây che phủ để tận dụng hiệu quả.

Hai thời điểm phổ biến nhất gồm:

Giữa các vụ mùa (mùa hè): Giúp đất nghỉ ngơi, phục hồi và bổ sung dinh dưỡng trước vụ tiếp theo.
Sau vụ chính (mùa đông): Bảo vệ đất khỏi gió mưa, giữ lại độ ẩm và hạn chế rửa trôi dinh dưỡng.

Nhờ đó, khi bước vào chu kỳ canh tác mới, đất đã được tái tạo, tơi xốp và giàu vi sinh vật có lợi.

Những loại cây che phủ đất hiệu quả

Một số loại cây che phủ phổ biến và dễ trồng tại Việt Nam gồm:

Lạc dại (Arachis pintoi)

Thuộc họ đậu, cố định đạm tốt
Phủ kín mặt đất
Hoa thu hút côn trùng thụ phấn
Phù hợp trồng trong vườn cây ăn trái

Đậu đũa

Sinh trưởng nhanh
Rễ sâu, cải tạo đất tốt
Bổ sung nhiều sinh khối hữu cơ

Cỏ sả

Cây lâu năm, mọc thành khóm
Vừa bảo vệ đất vừa làm thức ăn gia súc

Đậu mèo

Sinh trưởng mạnh
Tạo sinh khối lớn
Thích hợp cải tạo đất nhanh

Tùy điều kiện khí hậu, loại đất và mục tiêu canh tác, bà con có thể lựa chọn cây che phủ phù hợp.

Kết hợp phân hữu cơ để tối ưu hiệu quả

Hiệu quả của cây che phủ sẽ được nâng cao khi kết hợp với:

Phân hữu cơ
Phân humic
Phân chuồng hoai mục
Đạm cá

Cây che phủ cung cấp sinh khối xanh, trong khi phân hữu cơ bổ sung vi sinh vật có lợi, giúp cân bằng hệ sinh thái đất. Nhờ đó, đất khỏe mạnh hơn, cây trồng chính ít sâu bệnh và năng suất ổn định.