Có một nguyên tắc bà con cần nhớ: “Cây không chết vì mưa, mà chết vì cách chúng ta xử lý sau mưa chưa đúng.”

Sau những đợt mưa lớn kéo dài, nếu bà con nóng vội bón phân, đổ thuốc vào gốc hoặc phun xịt liên tục, cây không những không khỏe lên mà còn dễ bị sốc, thối rễ, vàng lá, xì mủ và suy cây nhanh hơn.

Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến khi chăm sóc sầu riêng sau mưa lớn bà con cần tránh.

Thấy lá vàng là bón phân ngay

Sau mưa dài ngày, nhiều vườn sầu riêng xuất hiện tình trạng lá ngả vàng, lá kém xanh, cây đứng lại hoặc có biểu hiện mệt. Nhiều bà con thấy vậy liền bón NPK, phân hóa học hoặc phân đạm để “kéo cây lại”.

Đây là sai lầm rất nguy hiểm. Khi mưa kéo dài, đất bị nén chặt, nước chiếm hết các khoảng trống trong đất khiến rễ thiếu oxy. Rễ bị ngạt nên khả năng hút dinh dưỡng giảm mạnh. Lúc này lá vàng không hẳn là do thiếu phân, mà có thể là dấu hiệu của ngạt rễ, suy rễ sau mưa.

Nếu bón phân hóa học ngay, đặc biệt là NPK hoặc phân có hàm lượng đạm cao, rễ đang yếu sẽ càng bị áp lực thẩm thấu, dễ dẫn đến ngộ độc phân, cháy rễ, thối rễ và rụng lá.

Cách xử lý đúng:

Bà con nên tạm ngưng phân hóa học từ 3–5 ngày sau mưa lớn. Ưu tiên phục hồi bộ rễ trước bằng các dòng nhẹ, dễ hấp thu như Acid Amin, Humic, Fulvic, rong biển, men vi sinh hoặc nấm đối kháng. Khi cây có dấu hiệu hồi phục, lá đứng lại và rễ hoạt động tốt hơn, lúc đó mới quay lại quy trình phân bón phù hợp.

Đổ thuốc hoặc phân vào gốc ngay sau mưa

Một sai lầm khác rất thường gặp là vừa mưa xong đã vội tưới thuốc nấm, phân bón gốc hoặc vi sinh xuống vùng rễ. Bà con nghĩ rằng làm như vậy để phòng bệnh kịp thời, nhưng nếu đất vẫn còn no nước thì hiệu quả rất thấp, thậm chí còn gây hại.

Sau mưa lớn, đất đang bão hòa nước, các lỗ hổng khí bị bít kín. Nếu tiếp tục đổ thêm dung dịch phân thuốc vào gốc, vùng rễ càng thiếu oxy, môi trường càng dễ chuyển sang yếm khí. Đây là điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh gây thối rễ, xì mủ, lở cổ rễ phát triển mạnh.

Cách xử lý đúng:

Trước tiên, bà con cần kiểm tra khả năng thoát nước của vườn. Khai thông mương rãnh, không để nước đọng quanh gốc. Chỉ xử lý gốc khi đất đã khô mặt, bầu rễ ráo nước ít nhất 24–48 giờ.
Với đất thịt, đất dễ đóng váng, có thể xới nhẹ lớp mặt để phá váng, giúp đất thông thoáng hơn. Tuy nhiên, không xới sâu làm đứt rễ non. Khi đất đã thoáng khí, bà con mới tiến hành tưới các dòng phục hồi rễ, xử lý nấm hoặc bổ sung vi sinh.

Phun thuốc nấm quá dày để “chữa cháy”

Mưa nhiều làm nấm bệnh phát triển mạnh, nhất là các bệnh như thán thư, cháy lá, đốm lá, xì mủ, thối trái hoặc nấm hồng. Vì lo sợ bệnh lan nhanh, nhiều nhà vườn phun thuốc nấm liên tục với mật độ dày.

Tuy nhiên, phun quá nhiều thuốc hóa học trong thời gian ngắn có thể khiến cây bị áp lực, lá bị ức chế trao đổi chất, khí khổng hoạt động kém và cây chậm phục hồi sau mưa. Đặc biệt, nếu lạm dụng một hoạt chất nhiều lần, nấm bệnh cũng dễ hình thành tính kháng thuốc.

Cách xử lý đúng:

Bà con nên ưu tiên phòng bệnh theo hướng bền vững. Có thể kết hợp nấm đối kháng Trichoderma, chế phẩm sinh học, hoạt chất sinh học hoặc các dòng thuốc có tính mát để giảm áp lực cho cây.
Nếu bắt buộc phải dùng thuốc hóa học, nên phun đúng liều, đúng thời điểm, cách nhau ít nhất 7–10 ngày và luân phiên hoạt chất để hạn chế kháng thuốc. Không nên phun khi cây đang quá suy, lá còn ướt đẫm hoặc trời sắp mưa lại.

Để vùng cổ rễ bị bí, ẩm và thiếu thông thoáng

Vùng cổ rễ là khu vực rất nhạy cảm của cây sầu riêng. Vào mùa mưa, nếu để cỏ mọc sát gốc, rác hữu cơ ẩm, lá mục hoặc phân chuồng chưa hoai phủ trực tiếp quanh thân, vùng cổ rễ sẽ luôn trong trạng thái ẩm bí.

Đây là điều kiện rất thuận lợi cho nấm khuẩn tấn công, gây xì mủ thân, lở cổ rễ, thối gốc và suy cây. Nhiều vườn bị bệnh nặng không phải do thiếu thuốc, mà do vùng gốc quá ẩm, thiếu thông thoáng trong thời gian dài.

Cách xử lý đúng:

Bà con nên dọn sạch cỏ, lá mục và vật liệu hữu cơ sát thân cây. Giữ vùng cổ rễ thông thoáng khoảng 30–40cm quanh gốc. Tuyệt đối không đắp phân chuồng tươi, phân hữu cơ chưa hoai mục hoặc rác thực vật ẩm sát thân cây trong mùa mưa.
Nếu cần bổ sung hữu cơ, nên dùng phân đã hoai mục kỹ và rải cách xa cổ rễ, kết hợp với nấm đối kháng để hạn chế nấm bệnh phát sinh.

Để vườn quá rậm rạp, thiếu ánh sáng và gió

Mưa nhiều kết hợp với vườn rậm rạp là điều kiện lý tưởng cho nấm bệnh phát triển. Khi tán cây quá dày, cành lá đan chéo, ánh sáng không lọt vào bên trong, vườn sẽ lâu khô sau mưa. Độ ẩm cao kéo dài khiến nấm khuẩn lây lan nhanh qua lá non, cành non, bông và trái. Đặc biệt với vườn sầu riêng đang nuôi bông hoặc trái non, tán quá rậm còn làm giảm thông thoáng, tăng nguy cơ rụng bông, rụng trái non và phát sinh bệnh trên trái.

Cách xử lý đúng:

Sau mưa, bà con nên kiểm tra tán cây và tiến hành tỉa bớt cành tăm, nhánh vô hiệu, cành sâu bệnh, cành mọc chen chúc trong tán. Mục tiêu là giúp vườn thông thoáng, có gió lùa và ánh nắng rọi được vào bên trong.
Khi vườn mau khô sau mưa, nấm bệnh sẽ khó phát triển hơn. Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất quan trọng trong quản lý bệnh hại sầu riêng mùa mưa.

Kết luận

Sau mưa lớn dài ngày, điều quan trọng nhất không phải là bón thật nhiều phân hay phun thật nhiều thuốc, mà là giúp cây thoát nước nhanh, thông thoáng rễ, phục hồi bộ rễ và ổn định sinh lý. Bà con cần tránh 5 sai lầm phổ biến: bón phân khi rễ đang ngạt, đổ thuốc vào gốc khi đất còn no nước, phun thuốc nấm quá dày, bít kín vùng cổ rễ và để vườn rậm rạp thiếu ánh sáng.

Muốn vườn sầu riêng khỏe trong mùa mưa, hãy chăm cây theo nguyên tắc: thoát nước trước – phục hồi rễ sau – phòng nấm đúng cách – giữ gốc thông thoáng – tán cây đủ nắng gió. Làm đúng những bước này, cây sầu riêng sẽ giảm nguy cơ suy rễ, vàng lá, xì mủ, thối rễ và phục hồi nhanh hơn sau các đợt mưa lớn kéo dài.