Rau muống – “chiến binh xanh” lọc Cadimi trong đất vườn sầu riêng ĐBSCL

Cadimi (Cd) là một kim loại nặng rất độc hại. Nó có thể tích tụ lâu dài trong cơ thể và môi trường. Ở các vườn sầu riêng ở Đồng bằng sông Cửu Long, việc bón nhiều phân lân và tưới nước liên tục làm cho đất bị chua. Điều này khiến Cadimi dễ tan hơn và cây dễ hấp thụ. Nếu không có biện pháp, Cd sẽ tích lũy và ảnh hưởng xấu đến năng suất và an toàn sản phẩm. Nhiều nghiên cứu cho thấy Rau muống (Ipomoea aquatica) có khả năng hấp thụ Cadimi rất cao. Điều này làm cho rau muống phù hợp để cải tạo đất nhiễm kim loại nặng.

Video Youtube: RAU MUỐNG – “CHIẾN BINH XANH” GIÚP ĐẤT SẦU RIÊNG THOÁT ĐỘC CADIMI!

Ví dụ, trong thí nghiệm trồng rau muống trong dung dịch nhiễm kim loại, nồng độ Cd trong cây tăng dần. Nó đạt 13,99 mg/kg. Sau 20 ngày, rau muống đã giảm 82,2% tổng hàm lượng kim loại nặng trong nước

Lợi ích của việc trồng rau muống xen canh

• Hấp thụ Cadimi nhanh chóng: Rau muống có lá và rễ phát triển mạnh. Sau khi trồng, nó có thể hút nhiều Cadimi từ đất. Nghiên cứu cho thấy rau muống có thể giảm 82% kim loại nặng trong nước chỉ sau 20 ngày. Điều này cho thấy rau muống rất hữu ích trong việc giảm Cadimi trong đất và nước.
• Sinh trưởng nhanh, dễ trồng: Rau muống là cây bản địa của Việt Nam. Nó sinh trưởng mạnh và dễ nhân giống từ cành hoặc hạt. Cây phù hợp với khí hậu ẩm ướt ở ĐBSCL. Người trồng chỉ cần gieo hạt hoặc cấy cành ở nơi ẩm quanh vườn. Cây có thể sống tốt mà không cần kỹ thuật phức tạp.
• Chi phí thấp, sinh khối lớn: Rau muống là loại rau phổ biến và hạt giống dễ tìm. Chi phí đầu tư rất thấp. Một đợt trồng cho khối lượng lá lớn và dễ thu gom. Rau muống giúp phục hồi đất và có thể thay thế cây trồng chính trong giai đoạn cải tạo.
• Thích ứng với môi trường trồng sầu riêng: Ở ĐBSCL, vườn sầu riêng có hệ thống kênh và ao đầm. Đây là điều kiện lý tưởng cho rau muống sinh trưởng. Trồng rau muống ở mép kênh hoặc nơi đất ẩm sẽ giúp cây phát triển mà không ảnh hưởng đến cây sầu riêng.

Hướng dẫn trồng rau muống xen canh trong vườn sầu riêng

Để cải tạo đất, nông dân có thể trồng xen rau muống theo các bước sau:

• Chọn giống và chuẩn bị: Có thể dùng giống rau muống thân trắng hoặc tím, chủ yếu là giống địa phương. Chuẩn bị đất như đất lúa, giữ ẩm thường xuyên. Đất nên được làm tơi xốp, không dùng phân có hàm lượng Cadimi cao. Nếu cần, có thể bón lót thêm phân chuồng hoai mục để tăng dinh dưỡng cho cây.
  
• Trồng bằng nhánh: Chuẩn bị những cành rau muống dài khoảng 20–25 cm, nhánh chắc khỏe, có nhiều đốt và rễ sơ. Nhóm 2–3 cành lại thành cụm, sau đó cấy 1 cụm thành hàng (cách mỗi hàng và mỗi cụm khoảng 15 cm). Cấy sâu nhánh rau xuống đất sao cho còn chừa 2–3 đốt trên mặt đất để cây tiếp tục đâm cành mới. Tốt nhất trồng vào buổi chiều mát để tránh nắng gắt.
  
• Trồng bằng hạt: Ngâm hạt rau muống trong nước ấm khoảng 4–6 tiếng rồi vớt ra gieo như gieo mạ. Khi cây con lên được 4–5 lá, nhổ đem cấy xuống ruộng nước hoặc luống ẩm, với khoảng cách các cây cách nhau 10–15 cm.
  
• Chăm sóc: Duy trì mức nước trong ruộng rau muống khoảng 2–3 cm (không để ngập tràn). Thường xuyên bổ sung nước sạch để cây phát triển. Có thể bón thúc bằng phân đạm hoặc phân chuồng pha loãng sau mỗi lần thu hoạch để rau cho đợt lá mới. Khi gặp sâu bệnh (ốc bươu vàng, sâu khoang, rầy…), áp dụng biện pháp thủ công và sinh học (bắt ốc, sử dụng chế phẩm sinh học) để hạn chế hại.
  
• Thu hoạch và xử lý: Rau muống cho thu hoạch lần đầu sau khoảng 4–5 tuần trồng, có thể thu 5–6 đợt lá. Khi thu, nên để lại 2–3 đốt ngắn trên mặt đất để rau tiếp tục ra cành mới. Lưu ý: Sau mỗi đợt thu rau muống “dọn đất” cần thu gom toàn bộ phần cây – không để lại rễ – và đem xử lý an toàn (đốt hoặc chôn lấp ở bãi rác thải nguy hại). Tuyệt đối không dùng rau muống này làm thức ăn (rau ăn sống hoặc thức ăn gia súc) để tránh Cadimi tái xâm nhập chuỗi sinh thái.

Những lưu ý khi áp dụng giải pháp

• Không dùng làm thực phẩm: Rau muống hút nhiều Cadimi. Vì vậy, không nên dùng rau muống trồng xen để chế biến món ăn hoặc cho gia súc ăn. Các chuyên gia cảnh báo: “Rau muống (I. aquatica) là cây tích lũy Cd. Ăn rau muống trồng ở nơi nhiễm Cd rất nguy hiểm cho sức khỏe”.
• Xử lý sinh khối an toàn: Rau muống sau khi thu hoạch có nhiều Cd. Do đó, phải tiêu hủy đúng cách (đốt hoặc chôn ở bãi rác thải nguy hại). Không bón lại rau muống đã thu hoạch làm phân để tránh Cadimi lan rộng.
• Kết hợp các biện pháp khác: Trồng rau muống chỉ là biện pháp tạm thời. Để ổn định lâu dài, cần nâng độ pH đất (bón vôi). Đất chua làm tăng độ tan của kim loại nặng. Bón vôi giúp giữ Cadimi trong đất, giảm hấp thu lên cây. Cần kiểm soát nguồn phân bón (ưu tiên phân vi sinh, hữu cơ, tránh lạm dụng phân lân). Đồng thời, trồng xen các cây thân nước ngắn ngày (như rau muống, rau dền nước) để hút và giữ kim loại nặng trước khi thải bỏ. Kết hợp luân canh, xen canh sẽ phục hồi đất, hạn chế tích tụ Cadimi lâu dài.

Theo dõi và đánh giá: Trước và sau khi trồng rau muống, người trồng nên lấy mẫu đất và nước để phân tích hàm lượng Cd. Nếu cần, có thể tiếp tục trồng luân phiên rau muống cho đến khi hàm lượng Cd trong đất giảm về ngưỡng an toàn. Đồng thời, nâng cao nhận thức của nông dân về mối nguy Cd. Cần cẩn trọng trong việc chọn phân bón và quy trình chăm sóc sầu riêng.